Bài tập số 4, trang 85 SGK Toán 11 Tập 2 (Chân trời sáng tạo), là bài toán ứng dụng hình học không gian vào mô hình thực tế (con dốc dạng lăng trụ đứng tam giác). Bài toán yêu cầu tính góc giữa đường thẳng và mặt phẳng (góc nghiêng của cạnh bên) và góc nhị diện (góc của mặt cắt).
Một con dốc có dạng hình lăng trụ đứng tam giác với kích thước như trong Hình 9.

a) Tính số đo góc giữa đường thẳng CA′ và (CC′B′B).
b) Tính số đo góc nhị diện cạnh CC′.
Mô hình Lăng trụ đứng: Vì đây là lăng trụ đứng, ta có các cạnh bên vuông góc với mặt đáy ($\mathbf{A'A \perp (ABC)}$ và $\mathbf{CC' \perp (ABC)}$).
Góc $\angle(CA', (CC'B'B))$ (a):
Mặt phẳng $(CC'B'B)$ là mặt bên hình chữ nhật.
Ta cần tìm hình chiếu vuông góc của $A'$ lên mặt $(CC'B'B)$. Do lăng trụ đứng, $\triangle A'B'C'$ là đáy, $A'B'$ có vẻ là đường vuông góc hạ xuống $(CC'B'B)$ nếu $A'B' \perp C'B'$. (Tuy nhiên, theo hình vẽ, $A'B'C'$ là mặt đáy).
Xác định lại: $CA'$ là đường thẳng. $A'$ là hình chiếu của $A'$ lên $A'C'$. $\mathbf{A'B'}$ phải là đường vuông góc hạ từ $A'$ xuống mặt $(CC'B'B)$ nếu $A'B' \perp (CC'B'B)$. Điều này xảy ra nếu $A'B' \perp B'C'$ và $A'B' \perp C'C$. $A'B'$ vuông góc với $C'C$ là đúng (lăng trụ đứng). Nhưng $A'B' \perp B'C'$ (tức $\angle A'B'C' = 90^\circ$) chỉ xảy ra nếu $\triangle A'B'C'$ vuông tại $B'$. Giả sử $\triangle A'B'C'$ vuông tại $B'$ theo hình vẽ.
Khi đó, hình chiếu của $A'C$ lên $(CC'B'B)$ là $B'C$. Góc cần tìm là $\angle A'C B'$.
Góc nhị diện cạnh $CC'$ (b):
Giao tuyến là $CC'$.
Ta cần tìm hai đường thẳng cùng vuông góc với $CC'$ tại cùng một điểm, nằm trong $(A'C'C)$ và $(B'C'C)$. Vì $CC' \perp (A'B'C')$, ta có $\mathbf{C'A' \perp C'C}$ và $\mathbf{C'B' \perp C'C}$ (do $\angle A'C'B' = 90^\circ$). Góc phẳng nhị diện là $\angle A'C'B'$.
a) Xét tam giác vuông CBB′ có:
$B'C=\sqrt{BC^2+BB'^2}$ $=\sqrt{12^2+10^2}=\sqrt{244}=2\sqrt{61}\: (m)$
Gọi α là góc giữa đường thẳng (CA′, (CC′B′B)) = $\widehat{A'B'C}$
Khi đó: $tan\alpha =\frac{A'B'}{B'C}=\frac{4}{2\sqrt{61}}=\frac{2}{\sqrt{61}}$
Suy ra α ≈ 14o22'
b) Ta có: CC′ ⊥ (ABC)
⇒ CC′ ⊥ AC, CC′ ⊥ BC.
Gọi β là góc phẳng nhị diện cạnh [A’, CC’, B’] = $\widehat{ACB}$
Khi đó: $tan\beta =\frac{A'B'}{B'C'}=\frac{4}{12}=\frac{1}{3}$
Suy ra: β ≈ 18o26'
Bài toán tính góc trong mô hình lăng trụ đứng đã được giải quyết bằng các công thức lượng giác trong tam giác vuông:
Góc $\angle(CA', (CC'B'B))$: Được xác định là $\mathbf{\angle A'C B'}$ (theo giả định hình chiếu là $CB'$). Giá trị góc là $\mathbf{\alpha \approx 14^\circ 22'}$ (với $\tan(\alpha) = \frac{2}{\sqrt{61}}$).
Góc phẳng nhị diện $[A, CC', B]$: Được xác định là $\mathbf{\angle ACB}$ (góc tại đỉnh $C$ của mặt đáy) với $\tan(\angle ACB) = \frac{1}{3}$, cho giá trị $\mathbf{\beta \approx 18^\circ 26'}$.
• Xem thêm: