Trong vật lý, vận tốc tức thời tại một thời điểm chính là đạo hàm của hàm quãng đường theo thời gian. Bài 11 trang 51 SGK Toán 11 Tập 2 giúp học sinh hiểu rõ mối liên hệ giữa Giải tích và Động học thông qua bài toán rơi tự do của một viên sỏi. Việc nắm vững cách tính vận tốc từ hàm quãng đường là nền tảng quan trọng để giải quyết các bài toán chuyển động phức tạp hơn trong chương trình học.
Một viên sỏi rơi từ độ cao 44,1 m thì quãng đường rơi được biểu diễn bởi công thức s(t) = 4,9t2, trong đó t là thời gian tính bằng giây và s tính bằng mét. Tính:
a) Vận tốc rơi của viên sỏi lúc t = 2;
b) Vận tốc của viên sỏi khi chạm đất.
Để giải quyết bài toán này, chúng ta cần vận dụng ý nghĩa vật lý của đạo hàm:
Công thức vận tốc: Vận tốc tức thời $v(t)$ tại thời điểm $t$ là đạo hàm bậc nhất của hàm quãng đường $s(t)$.
Xác định thời điểm chạm đất: Khi viên sỏi chạm đất, tổng quãng đường rơi được chính bằng độ cao ban đầu ($44,1$ m). Ta giải phương trình $s(t) = 44,1$ để tìm thời gian $t$.
Tính vận tốc tương ứng: Sau khi có thời gian $t$, ta thay vào hàm $v(t)$ để tìm vận tốc yêu cầu.
a) Vận tốc rơi của viên sỏi lúc t = 2
Vận tốc rơi của viên sỏi tại thời điểm t là:
v(t) = s'(t) = (4,9t2)' = 9,8t.
Vận tốc rơi của viên sỏi lúc t = 2 là:
v(2) = 9,8.2 = 19,6 (m/s).
Vậy vận tốc rơi của viên sỏi lúc t = 2 là 19,6 m/s.
b) Vận tốc của viên sỏi khi chạm đất
Viên sỏi chạm đất khi 4,9t2 = 44,1
⇔ t2 = 9
⇔ t = 3 (vì t > 0).
Vận tốc của viên sỏi khi chạm đất là v(3) = 9,8×3 = 29,4 (m/s).
Vậy vận tốc của viên sỏi khi chạm đất là 29,4 m/s.
Khi giải Bài 11 trang 51, học sinh cần chú ý:
Đơn vị đo: Luôn điền đầy đủ đơn vị ($m/s$ cho vận tốc, $s$ cho thời gian) để bài giải chuyên nghiệp và chính xác.
Mối liên hệ giữa s và v: Nhớ kỹ quy tắc $v = s'$. Nếu bài toán yêu cầu tính gia tốc ($a$), bạn chỉ cần lấy đạo hàm thêm một lần nữa: $a = v' = s''$.
Điều kiện thời gian: Khi giải phương trình bậc hai tìm $t$, luôn loại nghiệm âm vì thời gian không thể nhỏ hơn $0$.
• Xem thêm:
Bài 2 trang 51 Toán 11 tập 2 Chân trời sáng tạo: Hàm số y = −x2 + x + 7 có đạo hàm tại x = 1 bằng...
Bài 4 trang 51 Toán 11 tập 2 Chân trời sáng tạo: Hàm số y = (x + 3)/(x + 2) có đạo hàm là...