Trong vật lý chuyển động, các đại lượng vận tốc và gia tốc có mối quan hệ khăng khít với quãng đường thông qua công cụ đạo hàm. Bài 12 trang 51 SGK Toán 11 Tập 2 (Chân trời sáng tạo) yêu cầu chúng ta xác định trạng thái chuyển động của một vật tại một thời điểm cụ thể. Đây là dạng bài tập trọng tâm giúp học sinh hiểu rõ ý nghĩa của đạo hàm cấp 1 và đạo hàm cấp 2 trong thực tiễn.
Một vật chuyển động trên đường thẳng được xác định bởi công thức s(t) = 2t3 + 4t + 1, trong đó t là thời gian tính bằng giây và s tính bằng mét. Tính vận tốc và gia tốc của vật khi t = 1.
Để giải bài toán này, chúng ta cần nhớ vững các quy tắc chuyển đổi giữa quãng đường, vận tốc và gia tốc bằng đạo hàm:
Vận tốc $v(t)$: Là đạo hàm bậc nhất của quãng đường theo thời gian.
Gia tốc $a(t)$: Là đạo hàm bậc nhất của vận tốc, hoặc là đạo hàm bậc hai của quãng đường theo thời gian.
Quy trình giải:
Bước 1: Tìm hàm vận tốc $v(t)$ bằng cách lấy đạo hàm $s(t)$.
Bước 2: Tìm hàm gia tốc $a(t)$ bằng cách lấy đạo hàm $v(t)$.
Bước 3: Thay $t = 1$ vào các hàm vừa tìm được để ra kết quả.
Ta có v(t) = s'(t) = (2t3 + 4t + 1)' = 6t2 + 4.
a(t) = v'(t) = (6t2 + 4)' = 12t.
Vận tốc của vật khi t = 1 là:
v(1) = 6×12 + 4 = 10 (m/s).
Gia tốc của vật khi t = 1 là:
a(1) = 12×1 = 12 (m/s2).
Vậy vận tốc và gia tốc của vật khi t = 1 lần lượt là 10 m/s và 12 m/s2.
Khi thực hiện Bài 12 trang 51, học sinh cần lưu ý các điểm sau:
Đơn vị đo: Đây là lỗi dễ mắc phải nhất. Vận tốc có đơn vị là $m/s$, còn gia tốc có đơn vị là $m/s^2$. Đừng quên ghi đơn vị vào kết quả cuối cùng.
Thứ tự đạo hàm: Phải tính xong vận tốc mới tính đến gia tốc. Tuyệt đối không nhầm lẫn giữa hai đại lượng này.
Ý nghĩa: Gia tốc $a(1) = 12 > 0$ cho biết tại thời điểm $1$ giây, vật đang chuyển động nhanh dần đều.
• Xem thêm:
Bài 2 trang 51 Toán 11 tập 2 Chân trời sáng tạo: Hàm số y = −x2 + x + 7 có đạo hàm tại x = 1 bằng...
Bài 4 trang 51 Toán 11 tập 2 Chân trời sáng tạo: Hàm số y = (x + 3)/(x + 2) có đạo hàm là...