Trong chương trình Hình học không gian lớp 11, các bài toán chứng minh quan hệ vuông góc thường xuyên xuất hiện trong các đề thi định kỳ và THPT Quốc gia. Bài 7.7 trang 36 SGK Toán 11 Tập 2 Kết nối tri thức là một bài tập tổng hợp đòi hỏi học sinh phải vận dụng linh hoạt định lý chứng minh đường thẳng vuông góc với mặt phẳng nhiều lần. Việc giải quyết bài toán này sẽ giúp các em nắm vững kỹ thuật "vuông góc bắc cầu" cực kỳ quan trọng.
Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình chữ nhật và SA ⊥ (ABCD). Gọi M, N tương ứng là hình chiếu của A trên SB, SD. Chứng minh rằng:
AM ⊥ (SBC), AN ⊥ (SCD), SC ⊥ (AMN).
Để chứng minh một đường thẳng vuông góc với một mặt phẳng, ta cần chỉ ra đường thẳng đó vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau nằm trong mặt phẳng đó.
Các bước logic chính:
Chứng minh các cạnh đáy ($BC, CD$) vuông góc với các mặt bên tương ứng chứa đường cao của chóp.
Sử dụng kết quả đó để chứng minh $AM, AN$ vuông góc với các mặt bên $SBC$ và $SCD$.
Sử dụng tính chất vuông góc để suy ra $SC$ vuông góc với cả $AM$ và $AN$.
* Cần nhớ: - Nếu một đường thẳng vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau thuộc cùng một mặt phẳng thì nó vuông góc với mặt phẳng đó. Định nghĩa đường thẳng vuông góc mặt phẳng.
Ta có hình minh họa như sau:

• Ta có: BC ⊥ AB (vì ABCD là HCN)
BC ⊥ SA ( vì SA ⊥ (ABCD))
AB ∩ SA = {A}
⇒ BC ⊥ (SAB) mà AM ⊂ (SAB)
⇒ BC ⊥ AM
• Ta có: CD ⊥ AD (vì ABCD là HCN)
CD ⊥ SA ( vì SA ⊥ (ABCD))
AD ∩ SA = {A}
⇒ CD ⊥ (SAD) mà AN ⊂ (SAB)
⇒ CD ⊥ AN
• Ta có: AM ⊥ SB
AM ⊥ BC
SB ∩ BC = {B}
⇒ AM ⊥ (SBC); mà SC ⊂ (SBC)
⇒ SC ⊥ AM
• Ta có: AN ⊥ SD
AN ⊥ CD
SD ∩ CD = {D}
⇒ AN ⊥ (SCD); mà SC ⊂ (SCD)
⇒ SC ⊥ AN
• Ta có: AM ⊥ SC
AN ⊥ SC
AM ∩ AN = {A}
⇒ SC ⊥ (AMN)
Khi thực hiện giải Bài 7.7, học sinh cần ghi nhớ:
Mối liên hệ giữa đáy và mặt bên: Trong hình chóp có cạnh bên vuông góc với đáy là hình chữ nhật, các cạnh đáy $BC, CD$ luôn vuông góc với các mặt bên $SAB$ và $SAD$.
Kỹ thuật chứng minh đường vuông góc mặt: Luôn tìm ra hai đường thẳng nằm trong mặt phẳng. Trong bài này, đường thứ nhất thường là cạnh bên ($SB, SD$), đường thứ hai là cạnh đáy ($BC, CD$).
Hệ quả quan trọng: Đây là bài toán cơ bản để chứng minh $SC$ vuông góc với mặt phẳng chứa các đường cao của các tam giác mặt bên.
• Xem thêm: