Trong chương trình Toán 11, đạo hàm không chỉ dừng lại ở việc tính toán các biểu thức mà còn ứng dụng để chứng minh các bất đẳng thức hoặc đánh giá miền giá trị của hàm số. Giải bài 9.10 trang 94 là một bài tập tổng hợp, yêu cầu học sinh vận dụng nhuần nhuyễn công thức đạo hàm hàm hợp lượng giác kết hợp với các công thức biến đổi lượng giác cơ bản. Đây là dạng bài thường gặp trong các đề thi học sinh giỏi hoặc đề thi đánh giá năng lực.
Cho hàm số f(x) = 2sin2(3x - π/4). Chứng minh rằng |f'(x)| ≤ 6 với mọi x.
Để giải quyết bài toán này, chúng ta cần sử dụng các nhóm công thức sau:
Công thức đạo hàm hàm hợp
Đạo hàm hàm lũy thừa: $(u^n)' = n \cdot u^{n-1} \cdot u'$
Đạo hàm hàm lượng giác: $(\sin u)' = u' \cdot \cos u$
Công thức biến đổi lượng giác
Công thức nhân đôi: $\sin 2\alpha = 2\sin \alpha \cos \alpha$
Đánh giá giá trị hàm số
Với mọi góc $\alpha$, ta luôn có: $-1 \leq \sin \alpha \leq 1$ hay $|\sin \alpha| \leq 1$.
Ta có:
$f'(x)=4sin\left ( 3x-\frac{\pi }{4} \right ).\left [ sin\left ( 3x-\frac{\pi }{4} \right ) \right ]'$
$=4.3.cos\left ( 3x-\frac{\pi }{4} \right ).sin\left ( 3x-\frac{\pi }{4} \right )$
$=12cos\left ( 3x-\frac{\pi }{4} \right ).sin\left ( 3x-\frac{\pi }{4} \right )$
$=6sin\left ( 6x-\frac{\pi }{2} \right )$
Vì: $-1\leq sin\left ( 6x-\frac{\pi }{2} \right )\leq 1$
$\Leftrightarrow -6\leq 6sin\left ( 6x-\frac{\pi }{2} \right )\leq 6$
⇔ –6 ≤ f'(x) ≤ 6 với mọi x.
Vậy |f'(x)| ≤ 6 với mọi x.
Qua bài giải bài 9.10 trang 94 Toán 11 tập 2 Kết nối tri thức, các em cần lưu ý các lỗi thường gặp:
Quên hệ số u': Khi tính đạo hàm $\sin(3x - \pi/4)$, rất nhiều học sinh quên nhân thêm hệ số 3.
Không rút gọn: Nếu để nguyên biểu thức $12\sin u \cos u$, việc đánh giá sẽ phức tạp hơn nhiều. Sử dụng công thức nhân đôi là chìa khóa để đưa về một hàm lượng giác đơn nhất, giúp việc chứng minh $|f'(x)| \leq 6$ trở nên trực quan.
Kỹ năng biến đổi: Thành thạo các công thức lượng giác là yêu cầu bắt buộc để học tốt chương Đạo hàm.
• Xem thêm:
Bài 9.8 trang 94 Toán 11 Tập 2 Kết nối tri thức: Tính đạo hàm của các hàm số sau: a) y = xsin2x;...
Bài 9.9 trang 94 Toán 11 Tập 2 Kết nối tri thức: Tính đạo hàm các hàm số sau: a) y = 2x(3 - x)...