Bài tập 6.17, trang 24 SGK Toán 10 Tập 2 (Kết nối tri thức), là bài toán quan trọng về dấu của tam thức bậc hai.
Tìm các giá trị của tham số m để tam thức bậc hai sau dương với mọi x ∈ R.
x2 + (m + 1)x + 2m + 3.
Để tam thức $\mathbf{f(x) = ax^2 + bx + c}$ luôn dương ($\mathbf{f(x) > 0}$) với mọi $x \in \mathbb{R}$, cần thoả mãn hai điều kiện đồng thời:
Hệ số $a$ phải dương ($\mathbf{a > 0}$). (Quyết định chiều của parabol).
Biệt thức $\mathbf{\Delta}$ phải âm ($\mathbf{\Delta < 0}$). (Đảm bảo parabol nằm hoàn toàn phía trên trục $Ox$).
Xét tam thức $f(x) = x^2 + (m + 1)x + 2m + 3$:
Hệ số $a$: $a = 1$. Điều kiện $a > 0$ đã được thoả mãn.
Biệt thức $\Delta$: Ta cần $\Delta < 0$.
Xét tam thức f(x) = x2 + (m + 1)x + 2m + 3
Có ∆ = (m + 1)2 – 4 . 1 . (2m + 3) = m2 + 2m + 1 – 8m – 12 = m2 – 6m – 11.
Lại có hệ số a = 1 > 0.
Để f(x) luôn dương (cùng dấu hệ số a) với mọi x ∈ R thì ∆ < 0.
⇔ m2 – 6m – 11 < 0.
Xét tam thức h(m) = m2 – 6m – 11
Có ∆'m = (– 3)2 – 1 . (– 11) = 20 > 0
Nên h(m) có hai nghiệm $m_1=3-\sqrt{20}=3-2\sqrt{5}$ và $m_2=3+\sqrt{20}=3+2\sqrt{5}$
Mặt khác ta có hệ số am = 1 > 0, nên ta có bảng xét dấu sau:

Vì vậy, h(m) < 0 với mọi $m\in \left ( 3-2\sqrt{5};3+2\sqrt{5} \right )$
Hay ∆ < 0 với mọi $m\in \left ( 3-2\sqrt{5};3+2\sqrt{5} \right )$
Vậy $m\in \left ( 3-2\sqrt{5};3+2\sqrt{5} \right )$ thì tam thức bậc hai đã cho luôn dương với mọi x ∈ R.
Để tam thức $f(x) = x^2 + (m + 1)x + 2m + 3$ luôn dương với mọi $x \in \mathbb{R}$, ta cần thoả mãn $\mathbf{a > 0}$ (đã thoả mãn) và $\mathbf{\Delta < 0}$.
Biệt thức: $\Delta = m^2 - 6m - 11$.
Điều kiện: $\Delta < 0 \Leftrightarrow m^2 - 6m - 11 < 0$.
Kết quả: Giải bất phương trình bậc hai ẩn $m$, ta được tập giá trị của tham số $m$ là:
• Xem thêm: