Bài tập 6.34, trang 29 SGK Toán 10 Tập 2 (Kết nối tri thức), là bài toán ứng dụng thực tế, sử dụng hàm số bậc hai để mô hình hóa và dự báo số lượng sản phẩm bán ra theo thời gian. Ta cần xác định công thức hàm số, tính giá trị dự báo và giải bất phương trình bậc hai để xác định thời điểm vượt mức doanh số.
Một công ty bắt đầu sản xuất và bán một loại máy tính xách tay từ năm 2018. Số lượng loại máy tính đó bán được trong hai năm liên tiếp 2018 và 2019 lần lượt là 3,2 nghìn và 4 nghìn chiếc. Theo nghiên cứu dự báo thị trường của công ty, trong khoảng 10 năm kể từ năm 2018, số lượng máy tính loại đó bán được mỗi năm có thể được mô tả bởi một hàm số bậc hai.
Giả sử t là thời gian (theo đơn vị năm) tính từ năm 2018. Số lượng loại máy tính đó bán được trong năm 2018 và năm 2019 lần lượt được biểu diễn bởi các điểm (0; 3,2) và (1; 4). Giả sử điểm (0; 3,2) là đỉnh đồ thị của hàm số bậc hai này.
a) Lập công thức của hàm số mô tả số lượng máy tính xách tay bán được qua từng năm.
b) Tính số lượng máy tính xách tay đó bán được trong năm 2024.
c) Đến năm bao nhiêu thì số lượng máy tính xách tay đó bán được trong năm sẽ vượt mức 52 nghìn chiếc?
Lập Công thức (a): Hàm số có dạng $f(t) = at^2 + bt + c$. Sử dụng điều kiện đỉnh $x_I = -\frac{b}{2a} = 0$ và đi qua điểm $(0; 3,2)$ và $(1; 4)$ để tìm $a, b, c$.
Tính Dự báo (b): Xác định $t$ cho năm 2024 và thay vào công thức $f(t)$.
Tìm Thời điểm vượt mức (c): Giải bất phương trình $f(t) > 52$.
a) Giả sử hàm số cần lập có dạng y = f(t) = at2+ bt + c, với a, b, c là các số thực, a ≠ 0.
Trong đó, t là thời gian (theo đơn vị năm) tính từ năm 2018 nên t > 0 và ta quy ước tại năm 2018 thì t = 0, năm 2019 thì t = 1, tương tự cho các năm sau và f(t) là số lượng máy tính bán ra qua từng năm.
Số lượng loại máy tính đó bán được trong năm 2018 và năm 2019 lần lượt được biểu diễn bởi các điểm (0; 3,2) và (1; 4).
Vì vậy, đồ thị hàm số y = f(t) = at2 + bt + c đi qua các điểm (0; 3,2) và (1; 4) nên ta có:
3,2 = a . 02 + b . 0 + c ⇔ c = 3,2
Và 4 = a . 12 + b . 1 + c ⇔ a + b + 3,2 = 4 ⇔ a + b = 0,8 ⇔ a = 0,8 – b (1).
Lại có đồ thị hàm số trên có đỉnh là (0; 3,2) nên:
$\frac{-b}{2a}=0\Rightarrow b=0$ (vì a ≠ 0).
Thay vào (1) ta có: a = 0,8 – 0 = 0,8.
Vậy ta có hàm số: y = f(t) = 0,8t2 + 3,2.
b) Đến năm 2024 thì loại máy tính trên đã bán ra được số năm là: 2024 – 2018 = 6 (năm). Do đó t = 6.
Suy ra: f(6) = 0,8 . 62 + 3,2 = 32.
Vậy trong năm 2024 số lượng máy tính bán ra được là 32 nghìn chiếc.
c) Số lượng máy tính xách tay bán ra được trong năm vượt mức 52 nghìn chiếc nghĩa là f(t) > 52 hay 0,8t2 + 3,2 > 52
⇔ t2 > 61
⇔ $t<-\sqrt{61}$ hoặc $t>\sqrt{61}$
Mà t > 0 nên $t>\sqrt{61}\approx 7,8$
Như vậy, trong năm thứ 8 kể từ khi bắt đầu bán thì số lượng máy tính bán ra được trong năm sẽ vượt mức 52 nghìn chiếc và đó chính là năm 2018 + 8 = 2026.
Vậy trong năm 2026 thì số lượng máy tính xách tay đó bán được trong năm sẽ vượt mức 52 nghìn chiếc.
Tóm lại, bài toán ứng dụng hàm số bậc hai đã được giải quyết qua ba bước:
Lập công thức: Dựa vào điều kiện đỉnh $(0; 3,2)$, ta xác định được hàm số dự báo là $\mathbf{f(t) = 0,8t^2 + 3,2}$.
Dự báo năm 2024: Thay $t=6$, dự báo bán được $\mathbf{32 \text{ nghìn chiếc}}$.
Vượt mức: Giải bất phương trình $0,8t^2 + 3,2 > 52 \Leftrightarrow t^2 > 61$. Vì $t > 0$, ta chọn $t > \sqrt{61} \approx 7,81$. Điều này dẫn đến kết luận rằng doanh số sẽ vượt mức $52$ nghìn chiếc trong năm 2026.
• Xem thêm: