Trong toán học sơ cấp, chúng ta thường sử dụng quy tắc "tích hai hệ số góc bằng -1" để nhận biết hai đường thẳng vuông góc. Tuy nhiên, tại sao lại có quy tắc đó? Bài 7.11 trang 41 SGK Toán 10 Tập 2 kết nối tri thức sẽ giúp học sinh dùng kiến thức về vectơ pháp tuyến trong hình học tọa độ để chứng minh một cách chặt chẽ điều kiện vuông góc của hai đường thẳng cho dưới dạng hàm số bậc nhất.
Chứng minh rằng hai đường thẳng d: y = ax + b (a ≠ 0) và d': y = a'x + b' (a' ≠ 0) vuông góc với nhau khi và chỉ khi aa' = – 1.
Để chứng minh điều kiện vuông góc giữa hai đường thẳng, chúng ta thực hiện theo các bước sau:
Chuyển đổi phương trình: Đưa phương trình đường thẳng từ dạng hàm số ($y = ax + b$) về dạng tổng quát ($Ax + By + C = 0$).
Xác định vectơ pháp tuyến: Từ dạng tổng quát, suy ra tọa độ các vectơ pháp tuyến $\vec{n}$ và $\vec{n'}$.
Vận dụng điều kiện vuông góc: Hai đường thẳng vuông góc khi và chỉ khi hai vectơ pháp tuyến tương ứng vuông góc với nhau.
Sử dụng tích vô hướng: Hai vectơ vuông góc khi tích vô hướng của chúng bằng $0$.
Ta có: y = ax + b ⇔ ax – y + b = 0 hay d: ax – y + b = 0
Nên vectơ pháp tuyến của đường thẳng d là $\overrightarrow{n}=(a;-1)$
Lại có: y = a'x + b' ⇔ a'x – y + b' = 0 hay d': a'x – y + b' = 0
Nên vectơ pháp tuyến của đường thẳng d' là: $\overrightarrow{n}'=(a';-1)$
Hai đường thẳng d và d' vuông góc với nhau khi: $\overrightarrow{n}\perp \overrightarrow{n}'\Leftrightarrow \overrightarrow{n}. \overrightarrow{n}'=0$
$\Leftrightarrow a.a'+(-1).(-1)=0$
$\Leftrightarrow a.a'+1=0\Leftrightarrow a.a'=-1$
Vậy d ⊥ d' ⇔ aa' = – 1.
Việc chứng minh thành công Bài 7.11 giúp học sinh:
Hiểu bản chất: Biết được nguồn gốc của quy tắc hệ số góc trong đại số thông qua công cụ vectơ của hình học.
Vận dụng nhanh: Có thể kiểm tra nhanh hai đường thẳng vuông góc mà không cần vẽ hình, chỉ cần xét tích hệ số góc.
Lưu ý: Công thức này chỉ áp dụng khi cả hai đường thẳng đều không song song với trục tung (tức là $a$ và $a'$ phải tồn tại).
• Xem thêm:
Bài 7.8 trang 41 Toán 10 Tập 2 Kết nối tri thức: Tính góc giữa các cặp đường thẳng sau:...