Bài tập 6.15, trang 24 SGK Toán 10 Tập 2 (Kết nối tri thức), là bài toán cơ bản về xét dấu tam thức bậc hai $\mathbf{f(x) = ax^2 + bx + c}$. Việc xét dấu tam thức phụ thuộc vào hai yếu tố chính: dấu của hệ số $a$ và dấu của biệt thức $\mathbf{\Delta}$ (hoặc $\Delta'$).
Xét dấu các tam thức bậc hai sau:
a) 3x2 – 4x + 1;
b) x2 + 2x + 1;
c) – x2 + 3x – 2;
d) – x2 + x – 1.
Để xét dấu $f(x) = ax^2 + bx + c$, ta thực hiện các bước:
Tính $\Delta$ (hoặc $\Delta'$): Xác định số nghiệm của phương trình $f(x) = 0$.
Xét Dấu:
$\Delta < 0$ (vô nghiệm): $f(x)$ luôn cùng dấu với $a$ với mọi $x \in \mathbb{R}$.
$\Delta = 0$ (nghiệm kép $x_0$): $f(x)$ cùng dấu với $a$ với mọi $x \neq x_0$.
$\Delta > 0$ (hai nghiệm phân biệt $x_1 < x_2$): $f(x)$ cùng dấu với $a$ khi $x \in (-\infty; x_1) \cup (x_2; +\infty)$ (ngoài hai nghiệm); $f(x)$ khác dấu với $a$ khi $x \in (x_1; x_2)$ (trong khoảng hai nghiệm).
a) Ta có f(x) = 3x2 – 4x + 1 có ∆' = (– 2)2 – 3 . 1 = 1 > 0, hệ số a = 3 > 0 và có hai nghiệm phân biệt x1 = 1/3; x2 = 1.
Vì vậy, ta có bảng xét dấu f(x):

⇒ f(x) > 0 với mọi $x\in \left ( -\infty ;\frac{1}{3} \right )\cup \left ( 1;+\infty \right )$ và f(x) < 0 với mọi $x\in \left ( \frac{1}{3};1 \right )$
b) f(x) = x2 + 2x + 1 có ∆' = 12 – 1 . 1 = 0 và a = 1 nên f(x) có nghiệm kép x = – 1 và f(x) > 0 với mọi x ≠ – 1.
c) f(x) = – x2 + 3x – 2 có ∆ = 32 – 4 . (– 1) . (– 2) = 1 > 0, hệ số a = – 1 < 0 và có hai nghiệm phân biệt x1 = 1; x2 = 2.
Vì vậy, ta có bảng xét dấu f(x):

⇒ f(x) > 0 với mọi x ∈ (1; 2) và f(x) < 0 với mọi x ∈ (– ∞; 1) ∪ (2; + ∞).
d) f(x) = – x2 + x – 1 có ∆ = 12 – 4 . (– 1) . (– 1) = – 3 < 0 và hệ số a = – 1 < 0 nên f(x) < 0 với mọi x ∈ R.
Tóm lại, việc xét dấu tam thức bậc hai được thực hiện qua việc tính biệt thức $\mathbf{\Delta}$ và xác định dấu của hệ số $\mathbf{a}$:
$f(x) = 3x^2 – 4x + 1$ ($\Delta>0, a>0$): $f(x)>0$ khi $x \in (-\infty; 1/3) \cup (1; +\infty)$, $f(x)<0$ khi $x \in (1/3; 1)$.
$f(x) = x^2 + 2x + 1$ ($\Delta=0, a>0$): $f(x)>0$ với mọi $x \neq -1$.
$f(x) = – x^2 + 3x – 2$ ($\Delta>0, a<0$): $f(x)>0$ khi $x \in (1; 2)$, $f(x)<0$ khi $x \in (-\infty; 1) \cup (2; +\infty)$.
$f(x) = – x^2 + x – 1$ ($\Delta<0, a<0$): $f(x)<0$ với mọi $x \in \mathbb{R}$.
• Xem thêm: