Bài tập 7.41 trang 65 SGK Toán 11 Tập 2 là một bài toán tổng hợp rất hay, kết hợp giữa tính thể tích khối chóp và xác định khoảng cách giữa hai đường thẳng chéo nhau. Điểm đặc biệt của bài toán nằm ở dữ kiện mặt bên vuông góc với mặt đáy, yêu cầu học sinh phải xác định đúng đường cao của khối chóp trước khi thực hiện các bước tính toán tiếp theo.
Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh bằng a. Biết tam giác SAD vuông cân tại S và (SAD) ⊥ (ABCD).
a) Tính theo a thể tích của khối chóp S.ABCD.
b) Tính khoảng cách giữa hai đường thẳng AD và SC.
Đường cao hình chóp: Nếu hai mặt phẳng vuông góc với nhau, đường thẳng nào nằm trong mặt này và vuông góc với giao tuyến thì vuông góc với mặt kia.
Thể tích khối chóp: $V = \frac{1}{3} \cdot S_{đáy} \cdot h$.
Khoảng cách giữa hai đường thẳng chéo nhau: Nếu $d_1 // (P)$ và $d_2 \subset (P)$ thì $d(d_1, d_2) = d(d_1, (P))$.
Ta có hình minh hoạ như sau:

a) Kẻ SE ⊥ AD tại E. Vì tam giác SAD vuông cân tại S nên E là trung điểm của AD.
Có (SAD) ⊥ (ABCD), (SAD) ∩ (ABCD) = AD,
SE ⊥ AD nên SE ⊥ (ABCD).
Vì tam giác SAD vuông cân tại S, SE là trung tuyến nên:
$SE=\frac{1}{2}AD=\frac{a}{2}$
Khi đó:
$V_{S.ABCD}=\frac{1}{3}S_{ABCD}.SE$ $=\frac{1}{3}.a^2.\frac{a}{2}$ $=\frac{a^3}{6}$
b) Vì ABCD là hình vuông nên AD // BC mà BC ⊂ (SBC) nên AD // (SBC).
Khi đó d(AD, SC) = d(AD, (SBC)) = d(E, (SBC)).
Kẻ EF // AB (F thuộc BC).
Khi đó EF ⊥ BC (vì A ⊥ BC).
Mà SE ⊥ (ABCD) nên SE ⊥ BC mà EF ⊥ BC nên BC ⊥ (SEF).
Lại có BC ⊂ (SBC) nên (SBC) ⊥ (SEF) và (SBC) ∩ (SEF) = SF.
Kẻ EG ⊥ SF tại G nên EG ⊥ (SBC).
Khi đó d(E, (SBC)) = EG.
Vì ABCD là hình vuông nên EF = AB = a.
Xét ΔSEF vuông tại E, EG là đường cao, có:
$\frac{1}{EG^2}=\frac{1}{SE^2}+\frac{1}{EF^2}$ $=\frac{4}{a^2}+\frac{1}{a^2}=\frac{5}{a^2}$ $\Rightarrow EG=\frac{a\sqrt{5}}{5}$
Vậy $d(AD,SC)=\frac{a\sqrt{5}}{5}$
Qua bài tập 7.41, học sinh cần lưu ý các phương pháp tư duy quan trọng sau:
Xử lý mặt bên vuông góc với đáy: Luôn tìm đường cao bằng cách kẻ vuông góc xuống giao tuyến.
Khoảng cách chéo nhau: Khi thấy hai đường thẳng chéo nhau mà có quan hệ song song ($AD // BC$), hãy chuyển về khoảng cách từ đường thẳng đến mặt phẳng song song để đơn giản hóa bài toán.
Mô hình tính toán: Hệ thức lượng trong tam giác vuông $\frac{1}{h^2} = \frac{1}{a^2} + \frac{1}{b^2}$ là công cụ cực kỳ mạnh mẽ để tính nhanh các đoạn vuông góc kẻ từ chân đường cao.
Hy vọng lời giải chi tiết này giúp các bạn học sinh nắm vững phương pháp và tự tin hơn khi đối mặt với các dạng bài tập hình học không gian lớp 11!
• Xem thêm: