Bài tập 7.3 trang 30 SGK Toán 11 Tập 2 (Kết nối tri thức) là một bài toán hình học không gian cơ bản nhưng quan trọng. Bài toán yêu cầu vận dụng tính chất đường trung bình của tam giác, định lý Ta-lét và quan hệ song song - vuông góc để chứng minh các đoạn thẳng vuông góc với nhau. Đây là kỹ năng nền tảng để giải quyết các bài toán phức tạp hơn về quan hệ vuông góc trong tứ diện.
Cho tứ diện ABCD có $\widehat{CBD}=90^0$.
a) Gọi M, N tương ứng là trung điểm của AB, AD. Chứng minh rằng MN vuông góc BC.
b) Gọi G, K tương ứng là trọng tâm của các tam giác ABC, ACD. Chứng minh rằng GK vuông góc với BC.
Đường trung bình: Đường thẳng nối trung điểm hai cạnh của tam giác thì song song với cạnh thứ ba.
Định lý Ta-lét đảo: Nếu một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác và định ra trên hai cạnh đó các đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ thì đường thẳng đó song song với cạnh còn lại.
Quan hệ giữa tính song song và vuông góc: Nếu đường thẳng $a$ vuông góc với đường thẳng $b$, và $a$ song song với $a'$, thì $a'$ cũng vuông góc với $b$.
* Cần nhớ: Nếu đường thẳng a vuông góc với đường thẳng b thì a vuông góc với các đường thẳng song song với b.
Ta có hình minh hoạ như sau:

a) Chứng minh rằng MN vuông góc BC.
Xét ΔABD có
M, N tương ứng là trung điểm của AB, AD
⇒ MN là đường trung bình của tam giác ABD
⇒ MN // BD mà BD ⊥ BC (vì $\widehat{CBD}=90^0$)
⇒ MN ⊥ BC (đpcm)
b) Chứng minh rằng GK vuông góc với BC.
Vì G, K tương ứng là trọng tâm của các tam giác ABC, ACD nên
$\frac{CG}{CM}=\frac{CK}{CN}=\frac{2}{3}$
⇒ GK // MN (Định lý Talet) mà MN ⊥ BC
⇒ GK ⊥ BC (đpcm)
Qua bài tập 7.3, học sinh cần lưu ý các bước tư duy hình học không gian sau:
Sơ đồ chứng minh: Để chứng minh $d \perp BC$, ta thường tìm một đường thẳng $d'$ sao cho $d // d'$ và $d' \perp BC$. Trong bài này, $d'$ đóng vai trò lần lượt là $BD$ và $MN$.
Tính chất trọng tâm: Luôn ghi nhớ tỉ lệ $\frac{2}{3}$ từ đỉnh đến trung điểm cạnh đối diện để thiết lập các hệ thức song song theo định lý Ta-lét.
Trình bày: Cần nêu rõ xét trong tam giác nào và sử dụng tính chất gì (đường trung bình, trọng tâm, Ta-lét) để bài giải chặt chẽ.
Hy vọng lời giải chi tiết này giúp các bạn học sinh nắm vững phương pháp chuyển đổi quan hệ song song sang vuông góc trong không gian!
• Xem thêm: