Bài tập 6.23, trang 27 SGK Toán 10 Tập 2 (Kết nối tri thức), là bài toán thực tế sử dụng kiến thức Hình học (Định lý Pitago) và Đại số (giải phương trình chứa căn) để tìm vị trí gặp nhau tối ưu. Điều kiện cơ bản để hai người gặp nhau mà không ai phải chờ là thời gian di chuyển của cả hai phải bằng nhau ($\mathbf{t_{Minh} = t_{Hùng}}$).
Hằng ngày bạn Hùng đều đón bạn Minh đi học tại một vị trí trên lề đường thẳng đến trường. Minh đứng tại vị trí A cách lề đường một khoảng 50 m để chờ Hùng. Khi nhìn thấy Hùng đạp xe đến địa điểm B, cách mình một đoạn 200 m thì Minh bắt đầu đi bộ ra lề đường để bắt kịp xe. Vận tốc đi bộ của Minh là 5 km/h, vận tốc xe đạp của Hùng là 15 km/h. Hãy xác định vị trí C trên lề đường (H.6.22) để hai bạn gặp nhau mà không bạn nào phải chờ người kia (làm tròn kết quả đến hàng phần mười).

Đổi đơn vị: Đổi $m$ sang $km$.
Đặt ẩn: Gọi $CH = x$.
Tính quãng đường và thời gian:
$t_{Minh} = \frac{AC}{v_{Minh}} = \frac{\sqrt{AH^2 + x^2}}{5}$.
$t_{Hùng} = \frac{BC}{v_{Hùng}} = \frac{HB - x}{15}$. (Cần tính $HB$ bằng Pitago).
Lập và Giải PT: $t_{Minh} = t_{Hùng}$. Giải phương trình chứa căn tìm $x$.
Đổi: 200 m = 0,2 km, 50 m = 0,05 km.
Đặt CH = x (km) (x > 0).
Xét tam giác CHA vuông tại H, theo định lí Pythagore ta có:
CA2 = HA2 + HC2 = (0,05)2 + x2 = 0,0025 + x2
Quãng đường Minh di chuyển là $CA=\sqrt{x^2+0,0025}$
Vận tốc đi bộ của Minh là 5km/h nên thời gian di chuyển của Minh là:
$\frac{\sqrt{x^2+0,0025}}{5}$ (giờ)
Xét tam giác AHB xuông tại H, ta có:
HB2 = AB2 - AH2 = (0,2)2 - (0,05)2 = 0,0375
$\Rightarrow HB=\frac{\sqrt{15}}{20}$
Quãng đường mà Hùng di chuyển là:
$BC=HB-HC=\frac{\sqrt{15}}{20}-x$
Vận tốc đạp xe của Hùng là 15km/h nên thời gian di chuyển của Hùng là:
$\frac{\frac{\sqrt{15}}{20}-x}{15}=\frac{\sqrt{15}-20x}{300}$ (giờ)
Để hai bạn không phải chờ nhau thì:
$\frac{\sqrt{x^2+0,0025}}{5}=\frac{\sqrt{15}-20x}{300}$
$\Leftrightarrow 60\sqrt{x^2+0,0025}=\sqrt{15}-20x$
Bình phương hai vế của phương trình trên ta được:
$\Leftrightarrow 3600(x^2+0,0025)=15-40\sqrt{15}x+400x^2$
$\Leftrightarrow 3200x^2+40\sqrt{15}x-6=0$
$\Leftrightarrow x=\frac{-15-3\sqrt{7}}{160}$ hoặc $x=\frac{-15+3\sqrt{7}}{160}$
Thay lần lượt các giá trị này vào phương trình đầu, ta thấy cả 2 giá trị đều thỏa mãn
Vì x > 0 nên ta chọn $x=\frac{-15+3\sqrt{7}}{160}$
$\Rightarrow BC=BH-CH$ $=\frac{\sqrt{15}}{20}-\frac{-\sqrt{15}+3\sqrt{3}}{160}=0,1682(km)$ $=168,2(m)$
Vậy vị trí C thỏa mãn đề bài là điểm cách B khoảng 168,2 m.
Tóm lại, bài toán đã được mô hình hóa bằng phương trình chứa căn dựa trên nguyên tắc $\mathbf{t_{Minh} = t_{Hùng}}$.
Phương trình: $\mathbf{60\sqrt{x^2 + 0,0025} = \sqrt{15} - 20x}$, với $x = CH$ tính bằng $km$.
Giải phương trình: Nghiệm dương và hợp lý là $x \approx 0,0441 \text{ km}$.
Vị trí $C$: Điểm gặp nhau $C$ cách vị trí ban đầu của Hùng ($B$) một khoảng $\mathbf{BC \approx 0,1495 \text{ km}}$, hay $\mathbf{149,5 \text{ m}}$.
• Xem thêm:
Bài 6.20 trang 27 Toán 10 Tập 2 Kết nối tri thức: Giải các phương trình sau (dạng √A = √B):...
Bài 6.21 trang 27 Toán 10 Tập 2 Kết nối tri thức: Giải các phương trình sau (dạng √A = B):...