Trong chương đường tròn của chương trình Toán 9, việc xác định các điểm cùng nằm trên một đường tròn là một dạng toán rất phổ biến. Bài 5.15 sẽ giúp các em củng cố kiến thức về đường trung tuyến của tam giác vuông và so sánh độ dài dây cung với đường kính. Đây là nền tảng quan trọng để giải quyết các bài toán về tứ giác nội tiếp sau này.
Cho tam giác ABC không là tam giác vuông. Gọi H và K là chân các đường vuông góc lần lượt hạ từ B và C xuống AC và AB. Chứng minh rằng:
a) Đường tròn đường kính BC đi qua các điểm H và K
b) KH < BC
1. Phân tích giả thiết
$H$ là chân đường vuông góc từ $B$ xuống $AC \Rightarrow \triangle BHC$ vuông tại $H$.
$K$ là chân đường vuông góc từ $C$ xuống $AB \Rightarrow \triangle BKC$ vuông tại $K$.
Mục tiêu là chứng minh các đỉnh $H, K$ cùng cách đều trung điểm của $BC$.
2. Phương pháp chứng minh
Câu a: Sử dụng tính chất: "Trong tam giác vuông, đường trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh huyền".
Câu b: Sử dụng tính chất: "Trong một đường tròn, đường kính là dây cung lớn nhất".
Ta có hình sau:

a) Gọi trung điểm của BC là O.
Tam giác vuông BKC có KO là đường trung tuyến KO ứng với cạnh huyền BC nên
KO = OB = OC hay B, K, C thuộc đường tròn tâm O đường kính BC. (1)
Tam giác BHC vuông tại H có HO là đường trung tuyến ứng với cạnh huyền BC nên
HO = BO = OB hay B, H, C thuộc được đường tròn tâm O đường kính BC. (2)
Từ (1) và (2) ta có K, H thuộc đường tròn tâm O đường kính BC.
Vậy đường tròn đường kính BC đi qua các điểm H và K.
b) Đường tròn tâm O có BC là đường kính và KH là dây không qua tâm O.
Do đó KH < BC.
Qua việc giải bài 5.15 Toán 9 tập 1 SGK Kết nối tri thức các em cần ghi nhớ:
Định lí tam giác vuông: Tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông là trung điểm của cạnh huyền.
Quan hệ giữa đường kính và dây: Trong các dây của một đường tròn, đường kính là dây có độ dài lớn nhất. Dây không đi qua tâm luôn nhỏ hơn đường kính.
Mở rộng: Từ bài toán này, ta thấy tứ giác $BKHC$ có 4 đỉnh cùng nằm trên một đường tròn, hay nói cách khác $BKHC$ là một tứ giác nội tiếp.