Bài tập số 2, trang 91 SGK Hóa học 11 (Cánh Diều), tập trung vào tính chất hóa học đặc trưng của alkyne (hydrocarbon chứa liên kết ba $\text{C}\equiv\text{C}$), đó là phản ứng cộng với các tác nhân đối xứng ($\text{H}_2, \text{Br}_2$) và tác nhân bất đối xứng ($\text{HBr}$). Các phản ứng này thường diễn ra theo hai giai đoạn để phá vỡ hoàn toàn liên kết pi ($\pi$).
Viết công thức cấu tạo của sản phẩm chính tạo thành trong các phản ứng dưới đây:
a) CH ≡ CH + 2H2
b) CH3 – C ≡ CH + 2HBr →
c) CH ≡ CH + 2Br2 →
Cộng $\text{H}_2$ (Hydro hóa) (a): Cần xúc tác Niken ($\text{Ni}$) và nhiệt độ để phá vỡ hoàn toàn liên kết ba thành liên kết đơn.
Cộng $\text{Br}_2$ (Halogen hóa) (c): Phản ứng cộng diễn ra rất dễ dàng, phá vỡ liên kết pi.
Cộng $\text{HBr}$ (Hydro halogen hóa) (b): Áp dụng Quy tắc Markovnikov cho cả hai lần cộng, trong đó nguyên tử $\text{H}$ ưu tiên cộng vào $\text{C}$ mang nhiều $\text{H}$ hơn (hoặc liên kết đôi/ba kém thế hơn).
Viết công thức cấu tạo của sản phẩm chính tạo thành
a) CH ≡ CH + 2H2 CH3 – CH3.
b) CH3 – C ≡ CH + 2HBr → CH3 – CBr2 – CH3.
c) CH ≡ CH + 2Br2 → CHBr2 – CHBr2.
Các phản ứng cộng của alkyne đã được hoàn thành, minh họa rõ ràng tính chất đặc trưng của liên kết ba. Acetylene cộng hoàn toàn $\mathbf{2\text{H}_2}$ tạo thành Ethane và cộng $\mathbf{2\text{Br}_2}$ tạo thành 1,1,2,2-tetrabromoethane, cho thấy khả năng phản ứng mạnh mẽ để bão hòa liên kết.
Đặc biệt, phản ứng cộng $\mathbf{2\text{HBr}}$ vào Propyne tuân thủ chặt chẽ Quy tắc Markovnikov, tạo ra sản phẩm chính duy nhất là 2,2-dibromopropane ($\mathbf{\text{CH}_3 – \text{CBr}_2 – \text{CH}_3}$), nơi cả hai nguyên tử brom đều đính vào carbon ở giữa mạch. Kiến thức này rất quan trọng để dự đoán sản phẩm chính trong các phản ứng cộng của hydrocarbon không no.
• Xem thêm: