Bài toán này yêu cầu chúng ta tìm công sai, viết công thức số hạng tổng quát và kiểm tra các số hạng của một cấp số cộng $\left(u_n\right)$ khi biết số hạng đầu $u_1$ và tổng ba số hạng đầu tiên. Ta sẽ sử dụng các công thức cơ bản của cấp số cộng để giải quyết bài toán.
Cho cấp số cộng (un) có u1 = 1/3 và u1 + u2 + u3 = –1.
a) Tìm công sai d và viết công thức của số hạng tổng quát un.
b) Số –67 là số hạng thứ mấy của cấp số cộng trên.
c) Số 7 có phải là một số hạng của cấp số cộng trên không?
Để giải quyết bài toán, chúng ta sẽ thực hiện các bước sau:
Tìm công sai $d$: Biểu diễn $u_2$ và $u_3$ theo $u_1$ và $d$ ($u_2 = u_1+d$, $u_3 = u_1+2d$). Thay vào phương trình tổng $u_1 + u_2 + u_3 = –1$ để giải tìm $d$.
Viết công thức $u_n$: Thay $u_1$ và $d$ vừa tìm được vào công thức số hạng tổng quát $u_n = u_1 + (n-1)d$.
Kiểm tra số hạng: Để xác định một số $k$ có thuộc dãy không, ta giải phương trình $u_n = k$. Nếu nghiệm $n$ là một số nguyên dương ($n \in \mathbb{N}^*$), thì $k$ là số hạng thứ $n$.
a) Công sai d và viết công thức của số hạng tổng quát un
Ta có: u1 + u2 + u3 = –1
⇒ u1 + u1 + d + u1 + 2d = –1
⇒ 3u1 + 3d = –1
Mà u1 = 1/3 nên d = -2/3
Khi đó công thức tổng quát của cấp số cộng là:
với mọi n ∈ ℕ*.
b) Số –67 là số hạng thứ mấy của cấp số cộng trên?
Xét
Vậy số –67 là số hạng thứ 101 của dãy.
c) Số 7 có phải là một số hạng của cấp số cộng trên không?
Xét:
Vậy số 7 không phải là một số hạng trong cấp số cộng.
Từ các giả thiết $u_1 = \frac{1}{3}$ và $u_1 + u_2 + u_3 = –1$, ta tìm được công sai của cấp số cộng là ${d = -\frac{2}{3}}$. Từ đó, ta xây dựng được công thức số hạng tổng quát là ${u_n = \frac{3 - 2n}{3}}$. Dựa vào công thức này, ta xác định được số –67 chính là số hạng thứ 102 của dãy. Ngược lại, số 7 không phải là một số hạng của cấp số cộng vì phương trình $u_n=7$ cho nghiệm $n = -9$, không phải là số thứ tự hợp lệ trong một dãy số.
• Xem thêm:
Bài 4 trang 52 Toán 11 tập 1 SGK Cánh Diều: Cho cấp số cộng (un) có u1 = 4, u2 = 1. Tính u10.