Trong hình học, một điểm có thể được xác định vị trí chính xác nhờ vào các mối quan hệ như: nằm trên đường thẳng nào, là giao điểm của bao nhiêu đường thẳng hay tính thẳng hàng với các điểm khác. Bài 8.4 trang 47 SGK Toán 6 Tập 2 là một thử thách thú vị yêu cầu học sinh sử dụng phương pháp loại trừ và suy luận logic để gắn tên cho 4 điểm còn thiếu trên sơ đồ.
Hình 8.13 mô tả 4 đường thẳng và 5 điểm có tên là A, B, C, D và E, trong đó ta chỉ biết vị trí của điểm A. Hãy điền tên của các điểm còn lại, biết rằng:
(1) D nằm trên 3 trong 4 đường thẳng;
(2) Ba điểm A, B, C thẳng hàng;
(3) Ba điểm B, D, E thẳng hàng.

Để giải bài toán này, chúng ta cần phân tích từng dữ kiện một để khu biệt vị trí:
Dữ kiện (1): Trên hình vẽ, chỉ có duy nhất một vị trí là giao điểm của 3 đường thẳng. Đó chính là điểm $D$.
Dữ kiện (2): Nhìn vào đường thẳng chứa điểm $A$, ta thấy trên đó có thêm 2 vị trí trống. Hai vị trí này chắc chắn phải là $B$ và $C$.
Dữ kiện (3): Tìm đường thẳng đi qua điểm $D$ (vừa xác định) và cắt đường thẳng chứa $A, B, C$. Giao điểm của hai đường thẳng này chính là $B$. Điểm còn lại trên đường thẳng đó sẽ là $E$.
Gọi các điểm cần điền có vị trí 1, 2, 3, 4 như hình vẽ sau:

- Vì D nằm trên 3 trong 4 đường thẳng nên điểm D ở vị trí thứ 1.
- Vì B, D, E thẳng hàng và A, B, C thẳng hàng nên B ở vị trí thứ 3, E ở vị trí thứ 2 và C ở vị trí thứ 4.
Vậy ta có:

Khi thực hiện các bài toán xác định tên điểm dựa trên hình vẽ, học sinh cần lưu ý:
Ưu tiên dữ kiện đặc biệt: Luôn bắt đầu từ điểm có đặc điểm dễ nhận dạng nhất (như điểm $D$ là giao của 3 đường thẳng).
Kiểm tra lại: Sau khi điền xong tất cả các điểm, hãy đọc lại 3 điều kiện của đề bài xem các điểm mình điền đã thỏa mãn hết chưa.
Tính chính xác: Trong hình học, "thẳng hàng" có nghĩa là cùng nằm trên một nét vẽ đường thẳng trong hình.
• Xem thêm: