Khi một vật trượt từ đỉnh một mặt phẳng nghiêng xuống chân dốc, sự biến đổi năng lượng diễn ra rõ rệt từ thế năng sang động năng. Một câu hỏi thường gặp là liệu độ dốc (góc nghiêng) có ảnh hưởng đến vận tốc hoặc động năng cuối cùng của vật hay không. Bằng việc phân tích cơ năng dưới góc độ lý tưởng (bỏ qua ma sát), chúng ta sẽ tìm ra câu trả lời chính xác nhất.
Một vật được thả từ đỉnh của một mặt phẳng nghiêng có độ cao h (Hình 17P.2). Vậy động năng của vật tại chân của mặt phẳng nghiêng có phụ thuộc vào góc nghiêng của mặt phẳng nghiêng hay không? Bỏ qua mọi ma sát.

Để giải quyết bài toán này, chúng ta cần so sánh trạng thái năng lượng của vật ở hai vị trí: Đỉnh dốc và Chân dốc.
Gốc thế năng: Chọn tại mặt phẳng nằm ngang đi qua chân dốc.
Tại đỉnh dốc: Vật được thả (vận tốc đầu bằng 0), nên năng lượng chỉ tồn tại dưới dạng thế năng trọng trường.
Tại chân dốc: Vật đạt độ cao bằng 0 so với gốc thế năng, nên năng lượng lúc này chỉ còn là động năng.
Hệ kín: Vì bỏ qua mọi ma sát, cơ năng được bảo toàn hoàn toàn.
Chọn mốc tính thế năng tại mặt phẳng đi qua chân dốc.
+ Cơ năng tại đỉnh dốc: W1 = Wt = mgh
(do động năng tại đỉnh dốc bằng 0)
+ Cơ năng tại chân dốc: W2 = Wđ = mv2/2
(do thế năng tại chân dốc bằng 0)
Do bỏ qua mọi ma sát nên coi như cơ năng bảo toàn, khi đó:
$W_1=W_2\Leftrightarrow \frac{1}{2}mv^2$ $=mgh\Leftrightarrow v=\sqrt{2gh}$
Như vậy động năng của vật tại chân dốc không phụ thuộc vào góc nghiêng của mặt phẳng nghiêng mà chỉ phụ thuộc vào độ cao của dốc.
Qua lời giải bài 2 trang 112 SGK Vật lí 10 Chân trời sáng tạo, các em cần nhớ:
Bản chất: Dù dốc đứng hay dốc thoải, nếu có cùng độ cao $h$ và không có ma sát, toàn bộ thế năng $mgh$ ban đầu luôn chuyển hóa hết thành một lượng động năng như nhau tại chân dốc.
Sự khác biệt thực tế: Trong điều kiện thực tế có ma sát, góc nghiêng càng nhỏ thì quãng đường trượt càng dài, công của lực ma sát càng lớn, dẫn đến động năng tại chân dốc sẽ nhỏ hơn so với trường hợp dốc đứng.
Vận tốc: Vì $W_đ = \frac{1}{2}mv^2 = mgh$, nên vận tốc tại chân dốc $v = \sqrt{2gh}$ cũng không phụ thuộc vào góc nghiêng.
• Xem thêm: