Trong chương trình Vật lí 10, sự chuyển hóa giữa động năng và thế năng là một trong những nội dung trọng tâm. Khi quan sát một người chơi ván trượt trên máng cong, chúng ta sẽ thấy sự thay đổi nhịp nhàng giữa độ cao và vận tốc. Bằng cách áp dụng định luật bảo toàn cơ năng, chúng ta có thể giải thích chi tiết trạng thái năng lượng của người chơi tại mỗi vị trí.
Em có nhận xét gì về động năng, thế năng và cơ năng của cô gái đang chơi ván trượt ở các vị trí 1, 2, 3, 4, 5 (Hình 17P.1). Bỏ qua mọi ma sát.

Để nhận xét đúng về các đại lượng năng lượng, chúng ta cần căn cứ vào các nguyên tắc vật lí sau:
Gốc thế năng: Thông thường, ta chọn mặt đất hoặc điểm thấp nhất của máng trượt làm gốc thế năng ($W_t = 0$).
Động năng ($W_đ$): Phụ thuộc vào tốc độ. Càng nhanh, động năng càng lớn.
Thế năng trọng trường ($W_t$): Phụ thuộc vào độ cao. Càng cao, thế năng càng lớn.
Định luật bảo toàn cơ năng: Khi bỏ qua ma sát, tổng động năng và thế năng ($W = W_đ + W_t$) là một đại lượng không đổi tại mọi vị trí.
Chọn gốc thế năng là điểm thấp nhất của máng trượt (vị trí 3).
Vì bỏ qua mọi ma sát nên chỉ có trọng lực tác dụng vào hệ người và ván trượt sinh công (phản lực do máng trượt tác dụng vào ván luôn vuông góc với độ dịch chuyển nên không sinh công), do đó cơ năng của hệ người và ván trượt được bảo toàn.
Cụ thể:
- Ở vị trí 1 và 5: động năng nhỏ nhất wd1&5 = 0, thế năng wt1&5 lớn nhất.
- Ở vị trí 2: động năng tăng dần, thế năng giảm dần
- Ở vị trí 3: động năng lớn nhất, thế năng nhỏ nhất
- Ở vị trí 4: động năng giảm dần, thế năng tăng dần.
- Ở tất cả các vị trí đều có cơ năng bằng nhau.
Qua lời giải bài 1 trang 112 SGK Vật lí 10 Chân trời sáng tạo, các em cần nhớ:
Sự chuyển hóa: Thế năng và động năng luôn chuyển hóa qua lại lẫn nhau khi vật thay đổi độ cao và tốc độ.
Điều kiện bảo toàn: Cơ năng chỉ được bảo toàn khi không có các lực không thế (như lực ma sát, lực cản) sinh công.
Thực tế: Trong đời sống, do luôn có ma sát nên cơ năng sẽ giảm dần và chuyển hóa một phần thành nhiệt năng, khiến cô gái không thể trượt mãi mãi nếu không tiếp thêm năng lượng.
• Xem thêm: